Historia prawosławia
 
Historia prawosławia na Białostocczyźnie
 
PRAWOSŁAWIE
 
    Nazwa „prawosławie” jest tłumaczeniem greckiego słowa „orthodoksia”, co znaczy: ortho - prawdziwie, dokso - sławię, wierzę. Do połowy XI wieku większość Kościołów lokalnych należała do jednego Powszechnego Kościoła Chrystusowego. Jednakże wyraźne różnice i rozdźwięk między Wschodem i Zachodem zarysowały się już w IX wieku.
    Do ostatecznego rozłamu doszło w 1054 r., kiedy papież przez swych legatów ostatecznie zażądał zwierzchnictwa nad całym Kościołem. Patriarchaty: Konstantynopolitański, Aleksandryjski, Antiocheński i Jerozolimski nie przyjęły zwierzchnictwa biskupa Rzymu i zachowały nadal w podejmowaniu ważnych decyzji kościelnych zasadę soborowości.
    Do ostrych napięć i całkowitego zerwania stosunków między Wschodem i Zachodem doszło w okresie wypraw krzyżowych, kiedy stolica Bizancjum, Konstantynopol, została zajęta przez krzyżowców, ograbiona, a jej świątynie zbezczeszczone.
    Prawdy wiary, przy których Kościół prawosławny trwa wiernie do dnia dzisiejszego, zostały sformułowane w epoce siedmiu Soborów Powszechnych (IV-VIII w).
    Cerkiew prawosławna nie uznaje nauki o pierwszeństwie apostoła Piotra wśród innych apostołów, na czym zbudowano dogmat o prymacie papieża jako głowy Kościoła Powszechnego. Odrzucane są także ustalone w okresie po rozłamie kościołów inne dogmaty Kościoła Zachodniego w tym i tzw. formuła filioque.
    Kościół prawosławny uznaje siedem sakramentów, będących widzialnymi znakami przekazywania wiernym łaski Bożej. Są nimi: chrzest, bierzmowanie, spowiedź, Eucharystia, małżeństwo, kapłaństwo i sakrament chorych (namaszczenia olejkiem).
    Eucharystia przyjmowana jest pod dwiema postaciami: Ciała i Krwi. Do Eucharystii używa się chleba kwaśnego (tzn. wyrośniętego). Dzieci od chwili chrztu i bierzmowania (sakramentów tych udziela się jednocześnie) przystępują do Eucharystii. Kapłanów i diakonów nie obowiązuje celibat, chyba że decydują się na życie mnisze lub przyjęli święcenia przed małżeństwem. Biskupi są powoływani ze stanu zakonnego.
    Prawosławni żegnają się nie całą dłonią, lecz trzema palcami, symbolizującymi Świętą Trójcę, natomiast dwa ostatnie palce symbolizują Chrystusa w dwóch naturach.
    Na terenie Polski językiem liturgicznym jest cerkiewnosłowiański, aczkolwiek istnieją parafie gdzie nabożeństwa odprawiane są po polsku.
    Chrześcijaństwo wschodnie jest obecne na terenach Polski od ponad tysiąca lat. W obrządku wschodnim były one chrystianizowane częściowo z Moraw, gdzie działali święci bracia Cyryl i Metody, a częściowo z Rusi Kijowskiej, która przyjęła chrześcijaństwo z Bizancjum. Pierwsze biskupstwo na ziemiach Polskich powstało w Uhrusku, następnie zostało przeniesione do Chełma. Drugą diecezją, już w tamtych czasach istniejącą, było biskupstwo przemyskie. W czasach Jagiellonów terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów zamieszkiwało więcej ludności prawosławnej niż rzymskich katolików. Prawosławni mieszkali głównie na terenach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zwierzchnikiem Kościoła Prawosławnego był Metropolita Kijowa, zatwierdzany przez Patriarchę Konstantynopola. W czasach zaborów prawosławni podporządkowani zostali Cerkwi Rosyjskiej.
    W 1924 roku Cerkiew Prawosławna w Polsce uzyskała autokefalię, czyli kościelną samodzielność.