Klasztor w Supraślu
 
Strona internetowa Monasteru Supraskiego:
www.monaster-suprasl.pl
 
    Monaster w Supraślu został założony w 1500 roku. Fundatorami monasteru byli wojewoda nowogródzki Aleksander Chodkiewicz, właściciel Gródka i Zabłudowa, oraz arcybiskup smoleński Józef Sołtan (późniejszy metropolita kijowski). Monaster supraski stał się wkrótce drugim pod względem znaczenia ośrodkiem zakonnym po Ławrze Kijewsko-Pieczerskiej. Mnisi suprascy wywarli duży wpływ na rozwój religijnej i narodowej tożsamości mieszkańców Białostocczyzny.
    Pierwotne usytuowanie monasteru nastąpiło w 1498 roku w pobliżu zamku na terenie Gródka. Miejsce to nie odpowiadało wymogom życia pustelniczego. Z tego powodu część mnichów powróciła do Kijowa, a pozostała część przeniosła się w 1500 roku na uroczysko Suchy Hród, dając początek Ławrze Supraskiej. W 1501 roku wybudowano cerkiew drewnianą pw. św. Jana Teologa, patrona ojca Aleksandra Chodkiewicza - Iwana, który zginął w niewoli tureckiej. W dwa lata później rozpoczęto budowę cerkwi murowanej pw. Zwiastowania NMP. Inwestycje te mogły być przeprowadzone dzięki nadaniom fundatorów: Aleksandra Chodkiewicza i biskupa Józefa Sołtana oraz wielu innych wybitnych przedstawicieli Cerkwi Prawosławnej. Fundacja cerkwi klasztornych została potwierdzona tomosem patriarchy konstantynopolitańskiego Joachima. Arcybiskup Józef Sołtan (późniejszy metropolita kijowski) podarował monasterowi przywiezioną ze Smoleńska kopię cudownej Smoleńskiej Ikony Matki Bożej, która to zasłynęła jako Supraska Ikona Matki Bożej.
    W XVI wieku monaster supraski utrzymywał ścisłe kontakty z czołowymi ośrodkami życia religijnego Kościoła prawosławnego w kraju i za granicą. Wyrazem stale rosnącej pozycji klasztoru było podniesienie go do rangi "Ławry" i nadanie mitry archimandrycie Tymoteuszowi w 1582 roku przez patriarchę Serbii i Bułgarii Gabriela. Monaster supraski stał się terenem wzajemnego przenikania różnych prądów religijnych i oddziaływań kultur wielu narodów słowiańskich. Przykładem tego wzajemnego przenikania się kultur była architektura i malarstwo obiektów sakralnych oraz zbiory biblioteki klasztornej. Oryginalność architektury świątyni obronnej Zwiastowania NMP polegała na połączeniu w budownictwie cerkiewnym stylu gotyckiego i bizantyjskiego. Wykonanie tego projektu doprowadziło do rzadko spotykanej rozbudowy sklepienia cerkiewnego, wybudowania czterech miniaturowych wież narożnych i dużej ilości strzelnic w głównym gzymsie. Konstrukcja obiektu przypomina cerkwie obronne św. Zofii w Połocku, Synkowiczach i Małomożejkowie. Za archimandrii Sergiusza Kimbara grupa malarzy pod kierunkiem „Serbina Nektarego malarza” ozdobiła wnętrze świątyni freskami. Styl fresków przypomina zabytki serbskiego malarstwa monumentalnego, a zwłaszcza wystrój monasteru Manasii z 1418 roku. Biblioteka klasztorna posiadała w 1557 roku około 200 rękopiśmiennych i drukowanych ksiąg, a w 1645 roku było ich już prawie 600. Monaster utrzymywał bliskie kontakty ze stolicą metropolii. Ojciec fundatora zgromadzenia Iwan Chodkiewicz był wojewodą kijowskim. Drugi fundator Józef Sołtan został w 1504 roku metropolitą kijowskim. Kaplice cerkwi Zwiastowania NMP poświęcone zostały świętym kijowskim: Teodozemu Pieczerskiemu, Borysowi i Glebowi.
    Monaster supraski był miejscem pobytu wielu wybitnych pisarzy, działaczy religijnych i politycznych. Do Ławry supraskiej przybył w 1589 roku powracający z Moskwy Patriarcha Carogrodzki (Konstantynopolitański) Jeremiasz. Zreformował on zgromadzenie zakonne i uczynił z niego główną ostoję Cerkwi prawosławnej w zachodniej części Litwy. Monaster zyskuje wówczas miano ośrodka kulturalnego o ogólnosłowiańskim znaczeniu. Ławra supraska stała się centrum myśli teologicznej Cerkwi prawosławnej i kolebką wielu utworów polemicznych. Mnisi broniący dogmatów "wiary greckiej" pozostawali otwarci na nowe nurty myśli filozoficznej. Znalazło to potwierdzenie w sztuce sakralnej, działalności edytorskiej i polemicznej. Czynniki te spowodowały, że ośrodek supraski stał się w XVI wieku jednym z głównych prawosławnych centrów zakonnych w Rzeczypospolitej.
    Na soborze brzeskim w 1596 roku archimandryta monasteru Hilarion Masalski należał do największych przeciwników unii. Z tego też względu biskupi uniccy dążyli do podporządkowania monasteru swej jurysdykcji. Pomimo oporu zakonników klasztor został przejęty przez unitów w 1609 roku. Metropolici uniccy zmienili charakter monasteru nadając mu funkcję rezydencjonalną. W XVII i XVIII wieku wybudowane zostały nowe budynki dla zakonników oraz pałac opatów. Największych inwestycji dokonano w czasie kiedy rezydował w klasztorze metropolita unicki Leon Kiszka. Klasztor supraski był wówczas miejscem licznych kongregacji bazyliańskich. Od 1692 roku funkcjonowała na terenie klasztoru drukarnia wydająca książki w języku ruskim, polskim i po łacinie.
 
 
  
 
    Monaster powraca do prawosławia w 1824 roku. Od tego roku rozpoczyna się ponowny okres jego świetności, trwający do wybuchu I wojny światowej. Supraśl ponownie odzyskany dla prawosławia stał się głównym centrum życia religijnego i intelektualnego na Białostocczyźnie. W 1888 roku archimandryta Mikołaj Dałmatow wybudował nową cerkiew św. Jana Teologa. Na nowo zostały odsłonięte XVI-wieczne freski zamalowane przez unitów. Świat naukowy dowiedział się o bogactwie biblioteki klasztornej. Odrodził się kult cudownej Supraskiej Ikony Matki Bożej. W czasie I wojny światowej większość zakonników udała się w głąb Rosji (wtedy także wywieziono do Rosji Supraską Ikonę Matki Bożej, która tam zaginęła - obecnie w monasterze znajduje się kopia wykonana na 400-lecie Ławry Supraskiej). W II Rzeczypospolitej monaster supraski odebrano Kościołowi prawosławnemu. Znalazł się on w rękach Kościoła rzymskokatolickiego, co zostało usankcjonowane przez władze sanacyjne. W okresie międzywojennym monaster był użytkowany przez salezjanów. Kolejną stratą dla monasteru supraskiego było zniszczenie przez wojska niemieckie w 1944 roku cerkwi Zwiastowania NMP. Odrodzenie życia religijnego w Supraślu nastąpiło po II wojnie światowej. Prawosławna parafia odzyskała wówczas cerkiew św. Jana Teologa, a w 1984 roku reaktywowano parafię zakonną. Równocześnie społeczność prawosławna rozpoczęła odbudowę zniszczonej świątyni sobornej. Od 1996 roku monaster supraski odzyskał pozostałe budynki i rozpoczął ich gruntowny remont (w tym odbudowę cerkwi pw. Zwiastowania NMP). Przeorem klasztoru jest obecnie archimandryta Gabriel (Giba).
 
Święta parafialne:
- Święto Ikony Supraskiej Matki Bożej - 10 sierpnia (28 lipca, stary styl)
- Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny - 7 kwietnia (25 marca, stary styl)
- św. Jana Teologa - 21 maja (8 maja, stary styl)
 
    W 1998 r. monaster supraski odwiedził Jego Świątobliwość Patriarcha Ekumeniczny BARTOLOMEUSZ I (15.10.1998r.). Dostojny gość interesował się stanem prac nad odbudową monasteru. Wizyta Patriarchy Konstantynopolitańskiego znów miała miejsce w ważnym momencie w historii Ławry Supraskiej, gdy monaster zaczyna odzyskiwać swą dawną świetność.
 
Strona internetowa Monasteru Supraskiego:
www.monaster-suprasl.pl
 
Porządek nabożeństw w cerkwi św. Jana Teologa (Monaster Supraski):
dni powszednie: 700 - Św. Liturgia, 1800 - Wieczernia
środa: 1800 - Akafist do Ikony Matki Bożej Supraskiej
sobota: 800 - Św. Liturgia, 1800 - Wsienocznoje Bdienije
niedziele i święta: 1000 - Św. Liturgia, 1800 - Wieczernia
Zwiedzanie klasztoru: poniedziałek...sobota 1000 - 1400